Augustów pod ekologiczną lupą. Jak przemysł chroni środowisko?

Augustowszczyzna to jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Polski. Jeziora, lasy, torfowiska i unikatowe ekosystemy stanowią o jej turystycznej atrakcyjności. Jednocześnie Augustów pozostaje ważnym miejscem działalności przedsiębiorstw produkcyjnych. Ogłoszone właśnie konsultacje kolejnego planu ochrony przyrody stają się pretekstem do postawienia pytania: czy duże zakłady przemysłowe dostatecznie zabezpieczają środowisko naturalne przed skutkami swojej działalności i potencjalnymi awariami?

26 października 2026 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku opublikowała ogłoszenie o konsultacjach projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Dolina Górnej Rospudy. To kolejny z realizowanych w tym roku projektów dotyczących ochrony przyrodniczego dziedzictwa regionu.

Miliony na ochronę przyrody

W sierpniu rozpoczęto kolejny etap prac nad dokumentacją ochronną dla obszarów Natura 2000 Puszcza Augustowska i Ostoja Augustowska. Jak poinformowała RDOŚ w Białymstoku, na opracowanie obu dokumentów przeznaczono łącznie ponad 1,5 mln zł. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu FEnIKS.

W lipcu konsultowano natomiast projekty dotyczące m.in. powiększenia rezerwatu Dolina Rospudy im. prof. Aleksandra Sokołowskiego oraz utworzenia rezerwatu Uroczysko Mszar w Puszczy Augustowskiej. Celem proponowanych zmian jest ochrona wartościowych siedlisk przyrodniczych, w tym torfowisk i stanowisk rzadkich gatunków roślin.

W szerszym regionie północno-wschodniej Polski realizowane są także inwestycje przywracające naturalne stosunki wodne. Przykładem jest przebudowa węzła wodnego Modzelówka w Kotlinie Biebrzańskiej. Według informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska z 28 maja 2026 r. inwestycja pozwoliła przywrócić przepływ w historycznym korycie rzeki Ełk na odcinku 11,5 km, po ponad 70 latach. Ma to poprawić retencję, stan torfowisk i bezpieczeństwo przeciwpożarowe.

Przemysł ważny dla lokalnej gospodarki

W tym przyrodniczym otoczeniu funkcjonują również przedsiębiorstwa o istotnym znaczeniu gospodarczym. Według zestawienia „Mapa Championów Lokalnych” przygotowanego przez „Puls Biznesu” do największych firm powiatu augustowskiego pod względem przychodów należą British American Tobacco Polska oraz producenci łodzi i sprzętu transportowego: Axopar Boats Poland i Brunswick Marine in Poland. Szczególną pozycję zajmuje BAT, który według własnych informacji zatrudnia w augustowskiej fabryce prawie 1500 osób i jest największym pracodawcą w mieście. Skala działalności zakładu sprawia, że pytania o standardy bezpieczeństwa środowiskowego mają znaczenie nie tylko dla samego przedsiębiorstwa, lecz również dla mieszkańców i lokalnej infrastruktury.

Wyciek z fabryki BAT, który sparaliżował część miasta

Przypomnienia wymaga zdarzenie z 1 grudnia 2022 r., kiedy z fabryki BAT do miejskiej kanalizacji w Augustowie przedostał się olej opałowy. Jak informował wówczas Urząd Miejski w Augustowie, do sieci mogło trafić kilka tysięcy litrów substancji ropopochodnej. Zanieczyszczenie stanowiło poważne zagrożenie dla funkcjonowania oczyszczalni ścieków, ponieważ mogło doprowadzić do zniszczenia osadu czynnego, czyli mikroorganizmów odpowiadających za biologiczne oczyszczanie ścieków.

Aby ograniczyć skutki awarii, służby odcięły część sieci kanalizacyjnej, a w niektórych częściach miasta czasowo wstrzymano dostawy wody. Nie oznaczało to jednak skażenia wody pitnej. Miejskie wodociągi zapewniały, że pozostaje ona bezpieczna, a ograniczenia służyły zmniejszeniu ilości ścieków napływających do oczyszczalni.

Według relacji Radia Białystok ze stycznia 2023 r. akcja usuwania zanieczyszczeń trwała trzy dni. Ówczesny prezes Wodociągów i Kanalizacji Miejskich Bartosz Buczyński potwierdził także, że BAT uczestniczył w działaniach naprawczych.

Zbliżająca się czwarta rocznica tego zdarzenia skłania jednak do pytań o dzisiejsze zabezpieczenia. Awaria sprzed niemal czterech lat skłania do pytań, czy biznes należycie odrobił lekcję i zrobił wszystko, by trwale zabezpieczyć teren przed niechcianą powtórką. Niezależnie od szumnie brzmiących deklaracji.

Odpowiedzialność zaczyna się od zapobiegania

Podobne pytanie warto skierować do wszystkich dużych zakładów przemysłowych korzystających z lokalnej infrastruktury. Nie chodzi o przypisywanie im zaniedbań, ale o ustalenie, w jaki sposób identyfikują i ograniczają ryzyka związane ze swoją działalnością.

Na obszarze, gdzie gospodarka współistnieje z wyjątkowo cenną przyrodą, odpowiedzialność środowiskowa nie może ograniczać się do słów i manifestów. Jej rzeczywistym sprawdzianem jest skuteczność zabezpieczeń, przejrzystość procedur i zdolność zapobiegania awariom, zanim ich skutki odczują mieszkańcy i środowisko naturalne.